Eğitimde Yeni Muskacılar

Tarih boyunca insanlar çocuklarının daha başarılı olması için türlü yollar aradı. Kimi zaman muskalar yazıldı, kimi zaman kurşun döküldü, kimi zaman da "gizli yöntemler" vaat edildi. Aradan yüzyıllar geçti ama yöntemler değişse de mantık pek değişmedi. Bugün eğitim dünyasında karşımıza çıkan bazı uygulamalar da modern görünümleri altında aynı mantığı taşıyor: Bilimsel görünmek, umut satmak ve ebeveynlerin kaygılarından beslenmek...
"Beynin sağ lobunu çalıştırıyoruz", "sol beynini aktif hale getiriyoruz", "parmak izinden yetenek analizi yapıyoruz", "çocuğunuzun öğrenme stilini belirliyoruz", "3 günde hızlı okuma uzmanı oluyor", "mental matematikle dahi seviyesine çıkıyor"...
Peki bunların ne kadarı bilim?

Sağ Beyin – Sol Beyin Efsanesi

Belki de eğitim piyasasının en uzun ömürlü efsanelerinden biri "sağ beyin-sol beyin" ayrımıdır.
Nörobilim araştırmaları, beynin bazı işlevlerinde belirli bölgelerin daha etkin olduğunu kabul etmekle birlikte insanların "sağ beyinli" veya "sol beyinli" olarak sınıflandırılabileceğine dair bir kanıt ortaya koyamamıştır. Beyin görüntüleme çalışmaları, günlük görevlerin büyük çoğunluğunda her iki yarım kürenin birlikte çalıştığını göstermektedir.
Buna rağmen yıllardır binlerce aileye çocuklarının "sağ beyin baskın", "sol beyin baskın" olduğu söylenerek eğitim paketleri satılmaktadır.
Bilim insanları böyle bir sınıflandırmanın eğitim başarısını açıklamadığını belirtirken, piyasada hâlâ bu etiketlerle kurslar açılması düşündürücüdür.

Parmak İzinden Yetenek Analizi: Bilim mi, Fal mı?

Son yıllarda yaygınlaşan bir başka uygulama ise parmak izinden karakter ve yetenek analizi yapılabildiği iddiasıdır.
Bu yöntemin temelinde "Dermatoglif" adı verilen bir kavram bulunur. Dermatoglif, parmak izlerinin incelenmesiyle ilgili bilimsel bir alandır. Ancak buradan hareketle bir çocuğun gelecekte doktor, mühendis, sporcu veya sanatçı olacağını belirleyebilecek güvenilir bir bilimsel yöntem bulunmamaktadır.
Bir başka ifadeyle parmak izi, kimlik tespitinde işe yarar; meslek seçiminde değil.
Bir öğrencinin yeteneğini belirlemek için yıllarca gözlem, performans değerlendirmesi, ilgi alanlarının incelenmesi gerekirken, birkaç dakikalık taramayla geleceğin belirlenebileceğini iddia etmek bilimden çok kehanete yaklaşmaktadır.

Öğrenme Stilleri Miti

"Görsel öğrenir", "işitsel öğrenir", "kinestetik öğrenir"...
Eğitim fakültelerinde yıllarca anlatılan bu yaklaşımın da son yıllarda ciddi şekilde sorgulandığı görülmektedir.
Araştırmalar, öğrencilerin belirli tercihleri olabileceğini ancak öğretimin yalnızca bu tercihlere göre düzenlenmesinin başarıyı artırdığına dair güçlü kanıt bulunmadığını göstermektedir.
Bir öğrenci görsel materyalleri sevebilir; ancak matematiği sadece görsel anlatarak öğretmek zorunda değilsiniz. Önemli olan dersin içeriğine uygun yöntem kullanmaktır.

Hızlı Okuma: Daha Hızlı mı, Daha Az Anlayarak mı?

Hızlı okuma kurslarının temel vaadi genellikle aynıdır:
"Dakikada binlerce kelime okuyacaksınız."
Ne kadar etkileyici değil mi?
Fakat bilimsel araştırmalar okuma hızının belirli bir noktadan sonra artmasının anlama düzeyinde düşüşe yol açtığını göstermektedir.
İnsan gözü ve beyninin bilgi işleme kapasitesi sınırsız değildir. Bir metni gerçekten anlamak ile satırlar üzerinde göz gezdirmek aynı şey değildir.
Bugün dünyanın en iyi akademisyenleri, yazarları ve araştırmacıları "hızlı okumaktan" çok "derin okumayı" önemsemektedir.

Mental Matematik: Faydalı mı, Abartılıyor mu?

Mental matematik çalışmaları zihinsel işlem becerilerini geliştirebilir. Bununla ilgili olumlu araştırmalar bulunmaktadır.
Ancak sorun, bunun bazen olduğundan farklı pazarlanmasıdır.
Abaküs kullanan bir öğrencinin çok hızlı işlem yapabilmesi matematiksel düşünme becerisinin aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmez.
Matematik yalnızca işlem yapmak değildir; problem çözmek, akıl yürütmek, ilişki kurmak ve mantık geliştirmektir.
Dört işlemde hız kazanmak ile matematiği anlamak aynı şey değildir.

Eğitimde Bilim mi, Pazarlama mı?

Eğitim tarihine baktığımızda her dönemin kendi modaları olmuştur.
Bir dönem zekâ kasetleri... Bir dönem Mozart etkisi... Bir dönem sağ beyin eğitimleri... Bir dönem öğrenme stilleri... Bugün ise yapay zekâ etiketli mucize programlar...
Ortak özellikleri ise aynıdır:
Bilimin kesin cevap veremediği alanlarda kesin vaatlerde bulunmaları.
Gerçek eğitim ise sabır ister, emek ister, zaman ister.
Bir öğrencinin gelişimi; öğretmenin niteliği, ailenin desteği, sosyal çevresi, bireysel özellikleri ve aldığı eğitim fırsatlarının birleşimiyle şekillenir.
Hiçbir cihaz, test, parmak izi analizi ya da birkaç günlük kurs bu sürecin yerini alamaz.
Belki de kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Çocuklarımızı bilimle mi yetiştiriyoruz, yoksa bilimin dilini kullanan yeni nesil muskacılara mı teslim ediyoruz?

Kalın sağlıcakla...